ponedeljak, 6 aprila, 2020
Naslovna Riznica BARAGANSKA GOLGOTA 1951-1956 – Nasilno preseljavanje i asimilacija Srba iz Banata u...

BARAGANSKA GOLGOTA 1951-1956 – Nasilno preseljavanje i asimilacija Srba iz Banata u Rumuniji

0

Baraganska golgota je naziv za masovne deportacije Srba iz zapadnog Banata, odnosno pograničnih delova Rumunije prema Jugoslaviji, u Baragansku pustinju tokom 1951-1956 udaljenom 600 km od njihovog zavičaja.

Radi se o prisilnom preseljavanju najmanje 40.000 banatskih Srba iz 300 naselja gde su oni vekovima živeli, bez ikakvog suda ili optužbe da su počinili neko krivično delo.

Ovo je urađeno po nalogu najviših organa vlasti NR Rumunije, jer su se oni bojali da je u tim zonama moguće da dođe do nekakvog „ustanka“ ili pak separatizma i iredentizma.

Tek pošto je okončana tzv. Informbirovska kriza, deportovani Srbi uz Baraganske pustinje su počeli da se vraćaju u svoja ranija mesta življenja, ali je dobar deo Srba se nikada nije vratio, odnosno tamo su nestali.

PRETHODNICA

Banat je teritorija u jugo-istočnom delu Evrope, kroz koga protiče nekoliko reka: Tisa, Tamiš, Zlatica, Karaš… Sa istoka se nalaze Karpati, planinski venac. Pravoslavni Srbi na tom područiju obitavaju još od XIV veka, ako ne i ranije. U kasnijim vremenima njihovo brojno stanje se uvećava zbog seoba iz Stare Srbije, usled turske najezde.

Najviše Srba bilo je u Temišvaru, koji je najveći grad na tom područiju bio, ali i ostalim mestima Banata Srbi su ostavili dubok trag, jer su bili prisutni u arhitekturi, trgovini, kulturi, zanatstvu, prosveti itd.

Posle Prvog svetskog rata, Vojska Kraljevine Srbije je došla sve do Pečuja i Arada. Usled sporazuma koji su kasnije usledili između Kraljevine Rumunije i Kraljevine SHS, srbska vojska se povukla na granice koje su i danas prisutne. Banat danas faktični podeljen na tri dela: istočni najveći deo je adimistrativno pripao Rumuniji, a zapadni deo pripao je Srbiji, dok je najmanji deo severni pripao Mađarskoj.

Tokom Drugog svetskog rata Rumunija je pretpela abdikaciju, odnosno zbacivanje kralja Karola II Rumunskog, jer je izbila Legionarska revolucija 1940. godine. Već aprila 1941. Rumuni su dali svoju teritoriju Nemačkoj kako bi nacističke SS jedinice napale Kraljevinu Jugoslaviju, upravo preko Banata. Borili su se veći deo rata na strani Sila osovine, protiv SSSR-a. Kasnije Crvena armija u svom pohodu na Berlin je leta 1944. godine ušla u Rumuniju i porazila režim Jona Antoneskua, te postavila komunističku vlast, koju je predvodio Petru Groza, a kralj Mihaj Rumunski je bio samo figura do 1947. kada je definitivno ukinuta monarhija i proglašena republika.

PRE GOLGOTE

Nakon Drugog svetskog rata došlo je do zaoštravanja odnosa između komunističke Jugoslavije i ostalih zemalja Varšavskog pakta, gde je pored Sovjetskog Saveza spadala i NR Rumunija. Ovo je poznato još kao Informbirovska kriza, koja je trajala od 1949. do 1956. godine.

U pograničnim zonama Jugoslavije i ostalih zemalja Varšavskog pakta (zemlje iza Gvozdene zavese) često je dolazilo do oružanih incidenata i provokacija.

GOLGOTA

Rumunska Vlada, kojom je predsedavala Ana Pauker (prosvojetska političarka koja je prošla specijalne obuke u Komiterni) u martu 1951. godine donela odluku po kojoj Ministarstvo unutrašnjih poslova je nadležno da sprovede odluku o deportacijama građana Rumunije, radi „prevaspitavanja“.

Rumunski ministar policije 15. marta 1951. godine izdaje ovakvo saopštenje:

– „Ministarstvo unutrašnjih poslova će putem odluke narediti da se iz stanovništva izdvoje bilo koja osoba čije je prisustvo u tim centrima neupravičeno, kao i uklanjanje onih iz bilo kojeg lokaliteta koji svojim radnjama pred radnim ljudima, ugroziti izgradnju socijalizma u Rumunskoj Narodnoj Republici. Za one koji su u pitanju mogu se postaviti obavezne rezidencije u bilo kom lokalitetu“.

Ovo je učinjeno iz straha da ne bi Srbi u pograničnim delovima u dubini 25 km prema čitavoj jugoslavenskoj granici, pomagali svojoj matičnoj državi u slučaju eventualnog rata. Ali i sa ciljem rasrbljavanja Banata.

Deportacije su započele krajem marta 1951. godine, kada je iz pograničkih delova Banata prema Jugoslaviji i Mađarskoj započet zločinački proces hapšenja (bez suda i presude) i prebacivanja hiljade ljudi, pored Srba, bilo je i Nemaca i Mađara… u Baragansku pustinju, na jugo-istok Rumunije udaljen oko 120 km od prestonice Bukurešta i 620 km od Temišvara.

Najveća deportacija se desila u noći između 18. i 19. juna 1951. godine, kada je preko 3.000 ljudi za jednu noć odvedeno iz svojih kuća.

Deportacije su rađene pod jakim vojno-polijcijskim stražama i deportaci su terani da u pustinji prave sebi kuće od blata.

Prema procenama najmanje 40.000 Srba iz oko 300 naselja u tim pograničnim zonama je upućeno u Baragansku stepu. Došlo je do surovog gušenja kulturnog i verskog života Srba u Banatu i zastrašivanja velikih razmera.

Dodatna poteškoća bilo je naseljavanje Rumuna iz ostatka Rumunije na napuštena imanja odbeglih Srba i Nemaca, pa je rumunski element naglo ojačan u sredinama Banata gde on dotle bilo mali ili nije čak ni postojao.

SVEDOČENJA

Jovo Palinkaš, domaćin koji se nerado seća Baraganske golgote, on početkom XXI veka kazuje sledeće:

– „Bilo je to surovo doba Informbiroa, vreme kada su zemlje Istočnog bloka, kojima je pripadala i Rumunija, sa Sovjetskim Savezom na čelu, prekinule sve odnose sa Titovom Jugoslavijom.

Iz bezbedonosnih razloga, tadašnji režim je gotovo celokupno srbsko stanovništvo iz mesta uz granicu sa Jugoslavijom preselio u Baragansku pustaru. Palinkašovi su među retkim srećnicima kojima je uspelo da se vrate u stari kraj. Mnoge srbske porodice su tada rasturene ili čak potpuno nestale…“.

POSLE GOLGOTE

Za Baragansku pustinju se opravdano govorilo da je to rumunski Gulag. Nakon pada Informiroa 1956. godine i pobede Jugoslavije položaj Srba se malo popravio, ali je i dalje bio nepovoljan. Ostalo je na snazi ukidanje srbskih škola i kulturnih ustanova, pojava mešovitih brakova između Srba i Rumuna, kao i „tiha“ asimilacija potpomognuta od vlasti, doprinela opadanju broja pripadnika srbske nacionalne manjine i njenom starenju.

Po padu komunističkog režima u Rumuniji 1989. godine je bilo upola manje Srba nego 50 godina pre toga. Brojna naselja sa srbskom većinom, posebno oko Temišvara, postala su većinski rumunska. U naseljima gde su Srbi bili manjina njihov broj je postao simboličan.

PUBLIKACIJE

Profesori Beogradskog Univerziteta Miodrag Milin i Ljubomir Stepanov su napisali knjigu „Baraganska golgota Srba u Rumuniji 1951-1956“, koju je Demokratski Savez Srba u Rumuniji izdao 1996. godine na 320 strana, gde se opisuje ovaj zločin protiv čovečnosti i svedočenja preživelih.

Rumunska nacionalna televizija TVR2 je 2013. godine snimila jedan dokumentarac „Crni duhovi – deportacija iz Bragagana“, u kome su govorili preživeli svedoci tog užasa sredinom 20. veka, gde je prikazano šta znači iživljavanje čoveka nad čovekom.

Da se ne zaboravi i ne ponovi!

Izvor: Zločini nad Srbima

POSTAVI ODGOVOR

Please enter your comment!
Please enter your name here